سبک معماری در ایراج قدیم

ایراج روستایی است با قدمت زیاد  و معماری متفاوت . در بافت قدیمی ایراج اکثر خانه ها در دامنه کوه و اطراف قلعه ساخته شده است تا هنگام حمله راهزنان ، مردم سریعتر بتوانند خود را به قلعه رسانده ، پناه بگیرند و از آنجایی که در اطراف قلعه چشمه های فراوانی وجود دارد بنابر این راحت تر به آب دسترسی داشتند .
خانه ها همه کوچک و چسبیده به هم ساخته شده اند به گونه ای که از پشت بام یک خانه می توان به پشت بام چندین خانه رفت . دیوارها خشت و گلی و کوچه ها خاکی است و اکثرا تنگ و باریک هستند تا حدی که در بعضی از آنها عبور دو نفر از کنار هم کار مشکلی است و چون خانه ها در دامنه کوه قرار گرفته اند ، کوچه ها شیب نسبتا تندی دارند و حتی در  بعضی از موارد ،  یک سمت کوچه  را صخره ها و سنگهای بزرگ تشکیل داده اند که این خود باعث زیبایی بیشتر کوچه ها گردیده است .
مصالح خانه ها از سنگ و گل و خشت است که خشت نقش اصلی را دارد  به طوری که ابتدا دیوارها تا ارتفاع دو متر از سنگ و گل ساخته شده  و سقف خانه ها همه از خشت و هلالی شکل است .
دالان و ایوان دو مشخصه اصلی خانه ها هستند؛ دالانهایی طولانی که از درب خانه تا حیاط ادامه دارد . دالان هرچه طولانی تر باشد هوا در آنجا خنک تر و مکان مناسبی برای استراحت در فصول گرم سال است ، که  با توجه به خنکی ، از سقف دالان طنابی آویزان می کنند و مشک آبی به آن می بندند تا آب سرد و خنک شود .
خانه ها اغلب دو ایوان دارند؛ یکی ایوانی که در جهت عکس تابش آفتاب ساخته شده  و سطح ایوان تقریبا یک متر بالاتر از کف حیاط است که با یک یا دو پله از حیاط    می توان وارد ایوان شد .  سقف این ایوان از بقیه اتاقها بلند تر است تا کاملا در معرض نسیم باشد . ایوان را با طاقچه های هلالی شکل و زیبا مزین می کردند و در انتهای آن یک طاقچه می ساختند بزرگتر از طاقچه های دیگر که این خود به زیبایی ایوان می افزود.
ایوان دیگری که در این خانه ها ساخته می شد کاملا در جهت تابش آفتاب زمستان بود تا اهالی خانه در زمستانها از گرمای خورشید حداکثر استفاده را ببرند .
در این سبک معماری ، اتاقها همه در اطراف حیاط چسبیده به هم ساخته شده اند، دربهای آنها چوبی است و ارتفاع ورودی اتاق چنان است که برای داخل شدن به اتاق باید مقداری کمر خود را خم کرد  و علت آن این است که در فصل سرد سال اتاقها گرمای کمتری را از دست بدهند . همچنین اتاقها اکثرا تو در تو ساخته شده است . در داخل اتاقها هم طاقچه های زیادی می ساختند و در گوشه اتاق نیز اجاقی وجود داشت ( شبیه شومینه های کنونی ) و در بالای آن روزنه کوچکی بود برای خروج دود .
دیوار ها و پشت بام خانه کاهگلی است و در پشت بام اتاقی می ساختند که به آن بالا خانه می گفتند و در هنگام گرم شدن هوا مورد استفاده قرار می گرفت ...
این بود توضیح مختصری در مورد سبک معماری  بافت قدیم ایراج که به چشم ما می آید ؛ اما در این سبک معماری اسرار فراوانی نهفته است که ذهن ما از درک آنها عاجز و ناتوان است.  امید است بتوانیم در حفظ و نگهداری این میراث کهن و یادگارهای نیاکانمان کوشا باشیم و آن را به دست پاییز زمان نسپاریم .

علی اکبر نجفی  

 

 

 

مطالب مرتبط